રાજકોટ જિલ્લો

રાજકોટ

મુખ્ય મથક – રાજકોટ

રચના: 1લી મે, 1960 ગુજરાત સ્થાપના સમયે

તાલુકાઓ- 1.જસદણ 2.ગોંડલ 3.જામકંડોરણા 4.જેતપુર 5.કોટડાસાંગાણી 6.રાજકોટ 7.ઉપલેટા 8.લોધિકા 9.પડધરી 10.વીંછીયા 

11.ધોરાજી

તાલુકાઓ યાદ રાખવાની ટ્રીક: જગો જાજે કોટડા રાઉ લોપ થયો વીછીં ધોરામાં

રાજકોટ જિલ્લાની સરહદ-

v  ઉત્તરે મોરબી અને સુરેંદ્રનગર જિલ્લા, પૂર્વમાં બોટાદ જિલ્લો,  દક્ષિણમાં અમરેલી અને જૂનાગઢ જિલ્લાઓ તથા પશ્ચિમમાં જામનગર અને પોરબંદર જિલ્લાઓ આવેલા છે.

વિશેષતા:

v  રાજકોટ પેંડા, ફરસાણ, ચીકી તથા ચાંદીકામ માટે જાણીતુ છે. રાજકોટના ઉપલેટાના “ગાંઠિયા” જાણીતા છે.

v  ગુજરાતનું સૌથી મોટુ  નાટ્યગૃહ “હેમુ ગઢવી નાટ્યગૃહ” રાજકોટ ખાતે આવેલું છે.

રાજકોટ-

v  ‘સૌરાષ્ટ્રની શાન’ તરીકે ઓળખાય છે.

v  ઈ.સ.1610માં ઠાકોર વિભાજીએ આજી નદીના કિનારે રાજકોટ શહેરની સ્થાપના કરી. રાજકોટમાં જાણીતી રાજકુમાર કૉલેજ આવેલી છે. તથા સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટીનું મુખ્ય મથક છે.

v  મહાત્મા ગાંધીએ જ્યાં પ્રાથમિક શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યુ હતુ તે ‘સર આલ્ફ્રેડ હાઈસ્કુલ’  (મહાત્માગાંધી હાઈસ્કૂલ) આવેલી છે. આ ઉપરાંત મહાત્માગાંધીનું નિવાસસ્થાન ‘કબાગાંધીનો ડેલો’ આવેલો છે.

v  સ્વતંત્રતાસંગ્રામમાં ભાગ લેનાર વીરમહિલા ભક્તિબાની યાદ અપાવતું ભક્તિનગર આવેલું છે.

v  રાજકોટમાં આજીનદી પર ડેમબાંધી “લાલપરી સરોવર”ની રચના કરવામાં આવી છે.

v  આ ઉપરાંત રાજકોટમાં રેસકોર્સ (અશ્વાલય) વોટસન સંગ્રાલય, રામકૃષ્ણ પરમહંસનું મંદિર જોવાલાયક છે. આ ઉપરાંત નજીકમાં બિલેશ્વર ખાતે મહાદેવનું મંદિર આવેલુ છે.

v  ઈ.સ, 1720માં સોરઠના માસૂમખાને રાજકોટ જીતી લઇ તેનું નામ માસૂમાબાદ રાખ્યુ હતું. પણ ઇ.સ. 1732માં રાવરણમલે તેને જીતી ફરી તેનુ નામ રાજકોટ રાખ્યુ હતું.

રોજડી : ભાદર નદીના કાંઠે મળી આવેલું પુરાતત્વીય સ્થળ.

ગોંડલ- ગોંડલી નદીના કીનારે વસેલા ગોંડલમાં ભુવનેશ્વરી માતાનું મંદિર જાણીતુ છે. આ ઉપરાંત ગોંડલનો રાજવી મહેલ નવલખા દરબારગઢ જોવાલાયક છે.

v  ગોંડલના રાજા ભગવતસિહજીએ ઇ.સ.1865માં ગુજરાતી ભાષાનો સૌપ્રથમ શબ્દકોષ “ભગવદ્ ગોમંડલ”ની રચના કરી હતી.

રણુજા- રામદેવપીરનુ સ્થાનક આવેલું છે.

જેતપુર- સાડીના રંગાટી કામ માટે જાણીતુ છે. જેમા બાંધણી, સાડી અને છાપકામ પણ જાણીતું છે.

વીરપુર- સંત જલારામબાપા અને પત્ની વીરબાઇનુ સ્થાનક આવેલુ છે. મંદિરમાં વિના મુલ્યે ભોજન આપવામાં આવે છે.

ઘેલો સોમનાથ – જસદણ તાલુકામાં ઘેલો નદીના કિનારે આવેલું તીર્થસ્થાન.

બિલેશ્વર- બિલેશ્વર મહાદેવનું પ્રાચીન મંદિર છે.

મુખ્ય નદીઓ – ભાદર, ગોંડલી, મોજ.

v  ભાદર નદીના કિનારે જસદણ, આટકોટ, જેતપુર, ધોરાજી, ઉપલેટા, ગણોદ વગેરે શહેરો આવેલાં છે.

v  કોટડા સાંગાણી એ ગોંડલી નદીના કિનારે આવેલુ છે.

v  ઘેલા સોમનાથ ઘેલા નદીના કિનારે

પર્વત – ઓસમ

સિંચાઇ યોજનાઓ – ભાદરડેમ (ગોમટાગામ, તા-ગોંડલ )

ખેતી- મગફળી, બાજરી, ડુંગળી, જુવાર વગેરે.

ખનીજો- ચૂનાનો પથ્થર, સિલિકાયુક્ત રેતી.

ઉદ્યોગો- ડીઝલ એન્જિનનુ કેન્દ્ર – રાજકોટ

રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ – NH-8(B) નવો નંબર-27,  52 નવો માર્ગ

અભ્યારણ્ય – હિંગોળગઢ પ્રાકૃતિક શિક્ષણ અભ્યારણ્ય – જસદણ.

યુનિવર્સિટી - સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી, રાજકોટ(1967)

મ્યુઝિયમ/ગ્રંથાલય –

v  ગુજરાતી ભાષાભવન, સૌરાષ્ટ્ર યુનિવર્સિટી, રાજકોટ

v  વોટસન મ્યુઝિયમ, રાજકોટ

v  ઢીંગલી મ્યુઝિયમ, રાજકોટ

રિસર્ચ સ્ટેશન – પ્રોટોટાઇપ ડેવલપમેન્ટ એન્ડ ટ્રેનીંગ સેન્ટર, રાજકોટ

તળાવ – લાલપરી તળાવ

ડેરી – ગોપાલ ડેરી